İlkler Sehri BERGAMAMIZ

İskender'in ölümüyle genarelleri arasında çıkan kanlı çatışmaları Lysimakhos kazandı. İskender'den kalan hazineyi Akropolis'de saklayan Lysimakhos'un hazineyi korumakla görevli komutanı Philetairos tarafından M.O. lll.yy.'ın ilk yarısında bağımsız devlet haline getirildi. Ancak, Philetairos un ölümü ile yerine geçen yeğeni I.Eumenes dönemine kadar ( M.0.263-241) Seleukos Krallığı vesayeti altındaydı. I.Eumenes M.0.261'de Sardes yakınlarında Seleukos ordusunu bozguna uğratarak Pergamon'un bağımsızlığını ilan etti.

Mısır'daki Ptolemaios Hanedam'nın desteğiyle yerini iyi sağlamlaştıran Pergamon Krallığı,topraklarını Kuzeyde Kaz (İda) dağıyia güneyde Gediz (Hermos) Vadisine kadar genişletti. Dönem dönem Galat saldırılarıyla karşılaşsa da II.Eumenes (M.Ö.197-160/159) yönetiminde en parlak devrini yaşadı. Kralın Galatlara karşı kazandığı zafer, Zeus Sunağı ile tarihe mal olmuştur. Roma ile iyi ilişkiler içine giren Pergamon I.Makedonya Savaşı sırasında, Romalılar'ın yanında yer aidi. Tarihindeki en geniş sınırlara ulaşan krallık, doğuda Seleukos, batıda Bitinya Krallığı'na kadar uzandı. Makedonya Krallığı ortadan kaldırdıktan sonra Bergama Kraffi^ıYw ele geçirmek isteyen Roma; varisi bulunmadığı için krolhğtnt Roma'ya vasiyet eden III.Attalos'un (M.Ö.138-133) ölümüyle bu arzusu gerçekleşti. II.Eumenes'in Efes'li bir kadından olan oğlu Aristonikos kendini kral ilan ederek Roma'ya savaş açtı. Disiplinsiz ordusuna rağmen M.Ö.129'a kadar RomaV1 uğraştırdı ama sonuçta Roma İmparatorluğu egemenliği altına girdi.

Başta Asya Eyaleti'ne bağlı bulunan Pergamon, İmparator Diocletianus dönemindeki düzenlemeyle Yeni Asya Eyaleti'ne dahil edildi. Roma imparatorluğunun ikiye ayrılması, çöküş döneminin başlangıcı oldu. Hristiyanlığın yaygınlaştığı yıllarda Batı Anadolu'daki 7 kiliseden biriydi. Bizanslılar zamanında kent, Ephesos Başpiskoposluğu'na bağlandı. 7.yy.'da, yörede kalabalık bir Ermeni-Yaftudi göçmen kolonisi bulunuyordu. Kent ,716'da Arap akınlarıyla karşı karşıya kaldı. Araplar, Akropolis'i ele geçirerek, bir yıl kadar burada kaldılar ve 717'de Bergama'dan ayrılarak kuzeye ilerlediler. 1306'da Karesi Beyliği'nin yönetimine giren Bergama, 1341'de Osmanlı topraklarına katıldı. Uzun süre bir uç kalesi olarak kalan kent, ancak 15.yy.'da tekrar önem kazanmaya başladı. 1864'te Balıkesir'e bağlı bir kaza iken 1869da Bergama Belediyesi kuruldu. Daha sonra Bergama 1873te Manisa'ya, 1 875'te İzmir iline bağlandı. 12 Haziran 1919'ta Yunan İşgaline uğrayan Bergama, 14 Eylül 1922'de kurtulmuştur.

 DOĞAL KONUM ve İKLİM
Bergama Bakırcay'ın kuzeyinde, antik Pergamon kentinin yer aldığı yamaç üzerinde kuruludu. İzmir ilinin kuzeyinde yer alan ilçenin yüzölçümü 88.650 hektardır. İzmir il merkezine 105 km uzaklıkta, denizden 30 km içeridedir. Bergama ilçesine bağlı Göçbeyli, Ayazkent, Zeytinda Yenikent, Bölçek beldeleri ve 118 köy bulunmaktadır. İlçenin kuzey kesimi ormanla kaplıdır (Kozak Dağı ve yaylası). Güney kesimleri ise ovalıktır. Yunt ve Madra dağları sönmüş yanardağdır. Mağma'dan fışkıran ve püsküren çeşitli yapıdaki lavların yığılmasından olumuştur. Kuzeyde Edremit, güneyde Bakırçay olukları arasında yükselen Madra dağı, kubbe şeklindedir, yüksek noktası (1344 m) Maya tepesidir.

Çevresi akarsularla parçalanmış olan dağın güneyi 500-1000 m yükseltisi Kozak yaylasıdır. Bakırçay havzasında bulunan aynı adlı Bakırçay nehri 128 km uzunluğundadır. Doğuda Ömerdağ, kuzeyde Madra, güneyde Yunt Dağı'ndan gelen kollarla oluşan Bakırçay, Çandarlı körfezinden denize dökülür. Ana kolları dağlardan geçen, genel olarak dik ve derin vadiler açmıştır. Bakırçay geniş tabanlı alüvyal bir yatak içinde akmaktadır. Tütün, pamuk, zeytin, üzüm başlıca yetiştirilen ürünlerdir. Bergama tarımsal ürün bakımından İzmir'in en gelişmiş ve zengin ilçelerindendir. Bu yüzden ekonomisi tarıma dayanmaktadır. Son zamanlarda mantar üreticiliği ve seracılık önem kazanmıştır. Yeraltı zenginlikleri olarak perlit rezervi, linyit, granit ve taşocakları, altın madeni bulunmaktadır. Doğal kaplıca suları ve su kaynakları yönünden de zengindir.

Berqama genellikle Ege Bölgesinin iklim özelliklerini taşımaktadır. Yazları sıcak ve kurak, diğer mevsimler ise ılık ve yağışlı geçmektedir. Yağışlar yağmur şeklinde oluşmakdadır. Ortalama yağış 755,3 mm. olarak tespit edilmiştir En yüksek ısı Ağustos ayında 41 .5 C, en düşük ısı Ocak ayında -1 1 .4 C olarak tespit edilmişitir. Bergama'da rüzgar yönu kuzevdoğu istikametindedir.

 BERGAMA' da EKONOMİ ve TURİZM
  Bergama'da ekonomi hala ağırlık olarak tarıma dayalıdır. Verimli Bakırçay Ovası tarımsal üretim bakımından zengin ve gelişmiştir. Tütün, pamuk, zeytin, üzüm yetiştirilmektedir. Kozak yaylasında çam fıstığı üzerine Kalkınma kooperatifi kurulmuştur. Yüzyıllardır bağcılık ve şarapçılık konusunda ün sahibi olan yörede şarapçılık artık önemini yitirmiştir.

Son zamanlarda mantar üreticiliği önem kazanmakta olan Bergama öncelikle tarım bölgesidir. Başlıca yedi Hristiyan kilisesinden birinin yer aldığı, Helenistik Çağın baş yapıtlarından Zeus Sunağının yapıldığ çağlara damgasını vuran Pergamon Krallığı, tarihsel yapıtların zenginliği, doğal güzellikleri ile Kozak Yaylası ve şifalı suları Bergama'nın turizm cenneti olmasını sağlayabili Tüm bu verilere karşın, turizm etkinlikleri sınırlı kalmıştır. Bunun en önemli nedeni gelen yabancıların en büyük kısmının günü birlikçi olmasıdır. Bergama'ya ulaşımın önceleri yalnızca İzmir'den karayolu ile sağlanmasında engelleyici bir etkendir.

Günümüzde Çanakkale karayolu ve denizyolu ile Dikili-Ayvalık üzerinden geliş biraz hareket kazandırmıştır. Son yıllarda turizmin ekonomik boyutu ve önemi görüldüğünden bu konuda bilinçli hareketler başlamıştır.

İç ve dış turizmi çekebilecek olan Bergama, tanıtım konusunda atağa kalkmış, kalıcı yerli ve yabancı turisti çekebilmek için aktiviteler düzenlemeye, ses getiren festi ağırlık vermeye başlamıştır. Bu yüzden ileriki yıllarda Bergama turizm de hak ettiği ekonomik payını alacaktır.

 BERGAMA' YA NASIL GİDİLİR
Hava yolu ile : İzmir Adnan Menderes Havali limanına 130 km . uzaklığındaki Bergama' ya İzmir'den 45 dakikada bir otobüs hareket etmektedir.

Karayolu ile : İzmir garajı' ndan 45 dakika da bir otobüs ile Bergama' ya 1,5 saatlık bir yolculuk ile ulaşılmaktadır. İzmir-Bergama Otobüs işletmesi telefon : + 90 232 472 06 66 (İzmir), +90 232 631 35 35 ( Bergama)

Tren yolu ile : Bergama'ya en yakın Tren yolu Soma ilçesinde olup Bergama' ya uzaklığı 45 km. dir .Soma- Bergama dolmuş ulaşımı 30 dakika da bir yaklaşık 45 dakika sürmektedir.

 BERGAMA AKROPOLİS'i
Pergamon antik kentinde araştırma ve kazılar 1874'de başlamıştır. Alman mühendis Cari Human, antik parçalar bulmuş, 1878'de Alman Arkeoloji Enstitüsü kazılara başlamıştır. 1927'ye kadar süren kazılarda Akrapolis çıkarılmıştır. Alman Arkeoloji Enstitüsü, Wolfgang Radt başkanlığında onarımlarını sürdürmüşlerdir.

Bergama antik kentini, gelişim evrelerine bolum bolum incelemek gereklidir.

HEROON: Yapının kalıntıları, yukarı kente çıkan rampanın solundadır Ya[ Pergamon Kralları, I. Attalos ve II. Eumenes in kültü (dinsel merkez) olduğur Attaleion yada Eumeneion diye bilinir. 18x21 m boyutlarında bir peristildirfçevresi sütunlu t ile çevrili yapı). Ana girişi güney batıdadır; ayrıca kuzeybatı da bir kapısı daha vardır. Asıl k odası, avludan ayrılmış geniş bir ön galerinin arkasındadır. Roma döneminde duvarları me kaplanmıştır. Heroon da gömüte rastlanılmamıştır. Helenistik ev kalıntıları olan Heroon'un doğusunda, sarnıç evinin altında cok sayıda su yolu kanallarına rastlanmıştır. Kuzeyinde ise dizi dükkan sıralanır.

ATHENA KUTSAL ALANI: Tiyatro terasının üstündedir. Günümüzde yalnızca temelleri kain Bergama nın en eski tapınağıdır. Bölümlere ayrılmış cellası (kült odası) ile Dor düzeninde bi peripteros'tur. Tapınak, Zeus v Kent tanrıçası Athena'ya adanmıştı. Sütunlu galeriler ve giri yapısı II. Eumenes döneminde kralın Galatlar, Makedonyalılar' karşı kazandığı başarılarının anısına yapılmıştır iki katlı galerilerin, ust katlan lon, alt katları Dor düzenindedir. Arka duvarlarda heykel konulması için nişler vardı. Ust katlardaki mermer korkuluk yüzeylerinde, kabartma olarak düşman silahları betimlenmiştir. Yapıyı; Kral Eumenes'in Athena'ya adadığ sanılmaktadır.

KÜTÜPHANE: II. Eumenes, kuzey galerinin doğusuna Helenistik Dönemin'in en büyük kitaplıklarından birini yaptırdı. Girişi kuzey galerinin ikinci katındaydı, dışarıya açılmıyordu. Günümüzde ki kalıntılar da, kitaplığın birinci katı ile galerinin ikinci katı belirgindir. Kitaplığ doğusunda ki bolum okuma salonudur. Korunabilmiş olan kuzey ve doğu duvarlarında, döşemeden 50 cm yüksekliğe kadar kimi delikler görülür. Bunlar ahşap rafların kenet delikl Kuzey duvarın ortasında ki podyumda, Berlin'deki Pergamon müzesinde saklanan Athena Parthenos Heykelinin bir küçük örneği durmaktaydı. Okuma salonu ahşap damlıydı; duvarle üst bölümündeki pencerelerden ışık alıyordu. Antik kayıtlara göre, Antonius I. O. 41 de 200 ruloyu içeren büyük kitaplıktaki yapıtları, Kleopatra'ya armağan etmiştir.

SARAYLAR: Athena Tapınağı ve kitaplığı çeviren galerinin doğusundaki saraylar oldukça yal yapılardır. Odalar sütunlu avlu çevresine dizilmiştir. En güneyde ki 25x25 m boyutlarındaki y II. Eumenes'in sarayıdır. Kuzeyinde geniş bir salonla ona bağlı bir kült odası vardır. Avluda sı güneybatı köşesinde sarnıç yer alır. Batıdaki odada Hephaistion imzalı mozaik vardır

DEPOLAR VE SU YOLLARI: Yukarı kentin kuzey kenarında, birbirine koşut beş uzun yapıda oluşmaktadır I. Eumenes döneminde yapımına başlanıp, II. Eumenes döneminde son biçimi almıştır Depoların dışında, günümüzde Aşağı Agora'da korunmakta olan 13 değişik çapta 9 gülle bulunmuştur. Depolar dizilişleri ile savunma duvarları oluşturuyordu. Kışla depoların 5 üstündeki terastaydı. Depoların kuzeyinden görülen su kemerleri Roma dönemine ilişkin yapılardır. Helenistik su yolları I. O. ti. yy. da yapılmış ve uç kol halindedir. 50-75 cm uzunluğunda 240. 000 toprak kunkten oluşmaktadır. Madra Dağı'ndan Yukarı Kent'in karşısındaki depoya gelen su buradan tunç borularla kente dağıtılmaktaydı.

TRAIANEUM: Tapınak tanrılaştırılmış Roma İmparatoru Traianus için başlanılmış İmparator Hadrianus döneminde bitirilmiştir. Kazı da kutsanan iki imparatorun dev heykelleri bulunmuştur. Beyaz mermer tapınak yüksek bir podyum üstünde, Korint düzeninde peripterostur; sütunlu galerilerle çevrilidir.

TİYATRO VE TİYATRO TERASI: Bergama tiyatrosu, çok dik bir yamaca dayalı, Helenistik dönem mimarisini yansıtan bir yapıdır. 10. 000 kişilik , 80 oturma yer Caveadan oluşmaktadır. İmparator ve yüksek rütbeli görevlilere ayrılmış en alt sıradaki bölüm mermer, üst yanı andezittir. Tiyatro terasına, güneyde yer alan üç kemerli kapıdan girilir. Sağında ve solunda Dor düzeninde galeriler yer alır. Antik Çağ'ın en dik tiyatrolarından biridir.

DIONYSOS TAPINAĞI: Tiyatro terasındadır. 25 basamaklı podyum üstündeki tapınak, iyon düzenindedir. Yalnız ön yüzünde sütunlar bulunan andezitten yapılan tapınak daha sonra mermere çevrilmiştir. İmparator Carakalla, kendini Yeni Dionysos1 ilan etmiş, tapınağı büyük ölçüde onartmıştır. Bu nedenle Carakalla Tapınağı olarak ta bilinir.

YUKARI AGORA: Zeus sunağının güneyinde, bir teras aşağıdadır. Agora kare biçimindedir; güney ve kuzey doğusunda Dor düzeninde sütunlu galerilerle çevrilidir. Agora'daki yapılardan ancak batısındaki küçük tapınak ile sunak günümüze gelebilmiştir. Mimari parçalara göre tapınak, prosrylos planlı ve karmaşık düzendedir. Kuzeyde, yolun agora dan çıktığı, niş biçimli yapının altında, Zeus Sunağını bulan Cari Humann'ın ( 1839 - 1869 ) gömütü vardır. .

DEMETER KUTSAL ALANI: 100x50 m'lik alana kuruludur. Philetarios ve kardeşi Eumenes anneleri Boa için yaptıımışlardır. Templum in antis planlı andezitten inşaa edilmiş olan tapınak, Roma döneminde mermer ekle prostylos plana dönüşmüştür. Andezit sunağın iki yanı, kabartma kıvrımlarla bezelidir. Helenist galeriye Roma döneminde Krinth yada lon düzeninde ekler konulmuştur. Galerinin doğusunda, dinsel oturma törenlerin izlenmesi için 800 kişilik oturma yeri bulunmaktadır.

HERA KUTSAL ALANI: Gymnasion'un kuzeyinde, iki teras üstündedir. Ön odanın baş tabanındaki yazıttan, II. Attalos döneminde Hera Basilea için yapılmıştır. Tapınak, podium üstünde, iki yanı korkuluklarla çevrili dört sütunlu Dor düzeninde ve yapının ön yüzü güneye dönüktür. Kült odasında Zeus un ya da II. Attolos'un olabileceği sanılan büyük bir erkek heykeli bulunmuştur. Tapınağın batısında yuvarlak oturma bankı ile heykel kaidesi, doğusunda sütunlu galeri yer alır.

 PERGAMON ASKLEPIEION' u
Sağlık Tanrısı Asklepios, Hrıstiyanlık Donemi'ne değin önemini korumuştur. Adına yapılan sağlık yurtlarında, cok sayıda insan sağlığına kavuşmuştur. Asklepeionlar dinsel özelliklerinin yanı sıra, tıp alanında araştırma ve deneylerin yapıldığı, ünlü doktorların yetiştiği birer okuldu. Sağlık tanrısı Asklepios' a adanmış kutsal suyun bulunduğu yerde MO 4. yy da kurulduğu belirlenen Pergamon Asklepeion' u Helenistik Dönem de gelişmiş, en parklak çağını ise Roma Donemi 'nde yaşamıştır. Asklepeion' a Viran Kapıdan gelen sutunlu yolla ulaşılır. Sürekli eklerle genişletilen Asklepeion'da Helenistik Dönemden, Asklepeios Soter, Apollo Kallitoknos, Tanrıca Hygeia ( Asklepeios un kızı) adına yapılmış tapınaklar kalmıştır Günümüzdeki yapıların çoğu Hadrianus dönemi yapıtlarıdır. Her gun yüzlerce hastanın barındığı Asklepeionda çeşitli yöntemler uygulanıyor, iyileşenler ayrılırken Asklepeios Tapınağını ziyaret edip gucune göre bağışta bulunuyorlardı. İmparator Carakalla hastalanıp Bergama Asklepeion' una gelip kısa surede sağlığına kavuşunca kente bağışta bulunmuş, Dionysos Tapınağı nı yeniden yaptırmıştır.

Bağış geleneği hem kente hemde Asklepeion a yararlı olmuş, onarımı ve yenilenmesi sağlanmıştır Asklepeion Kutsal Alanı, uc yanı sütunlu galerilerle sınırlı 110x130 m boyutlarında dörtgen planlıdır. Önünde büyük sutunlu avlusu olan giriş yapısı Konsül Cladius Charaksın bağışıdır. Korint sutunlu yapının ön yüzü Yunan tapınaklarını andırır, geniş basamaklarla Kutsal Alana inilmektedir Alanın güneyindeki odalar hastaların uyuyup düş görmeleri içindir, içme kuru, banyo ve çamur banyosu için üc mermer huvuz vardır.

Kuzeybatıdaki Roma Tiyatrosunda her yıl ilkbaharda senlikler yapılıyor, sık sık konserler veriliyordu. 3500 kişilik yapı üc katlı sahne ve önündeki yarım daire alandan oluşur. Bir yolla ikiye bölünmüş, oturma yerlerinin alt sırası soylulara ayrılmıştır. 1967de Almanların yaptığı kazıda, Kutsal Alanın dışında doğudan batıya inen bir galerı bulunmuştur. Giriş kapısının yanındaki dörtgen salon kitaplıktır. Doğu duvarında ki yarım daire nişte, imparator Hadrianusun heykeli bulunmuştur. Döşeme ve duvar renkli mermerle kaplıdır. Kutsal Alanın doğusunda, Konsül Lukius Rutmus' un yaptırdığı Askiepnos Tapınağı yer alır. Asklepion'un güney doğusundaki "Kür Evi" yada "Telephos Tapınağı" yuvarlak planlı iki katlı bir yapıdır. Payelerle desteklenmiş, avlu altındaki tonozlu galeri ile ulaşılır. Tonoz örtülü 80 muzunluğundaki yol, avlu tabanına açılmış pencereyle avdınlanır. Bergama Asklepeion çeşitli yerlerde kullanılan heykel ve büstlerle daha da görkemli bir görünüş kazanmıştır. Roma döneminden sonra hristiyanlığın yayılmasıyla bu görkemli yapı önemini kaybetmiş, hatta unutulmuştur. XX.yy' da yapılan kazı ve onarımlarla ortaya çıkarılan Asklepion, Helenistik ve Roma Dönemi bilim ve sanatını gözler önüne sermektedir.

 BAZALİKA
Kırmızı tuğladan yapıldığı için halk arasında "Kızıl Avlu" diye adlandırılır. Mısır Tanrısı Serapise adanmış tapınak yaklaşık 200x100 m lik alana insaa edilmiştir. Ana tapınakla iki yanındaki kuleli yapılardan oluşur. Ana yapıya, 7x14 m bovutlarındaki kapı açıklığından girilir. Salonda Serapis kültü ile ilgili olduğu düşünülen havuz ve kuyu vardır. Bunların arkasında, tanrı heykelinin durduğu podvum yer alır. Yapının alt katı sütunlarla çevrilidir. Üst katın mermer kaplamalarının çok azı kalmıştır. Seramis Tapınağı, Bizans Döneminde iki bölümlü nefi ve apsisi ile kiliseye dönüştürülmüştür. Bugün kulelerden biri cami olarak hizmet vermektedir.

Temelin üzerindeki kabartmalı frizde Helenistik heykeltraşlığın en başarılı örneği görülmektedir. 120 m uzunluğunda, 2.30 m yüksekliğindeki frizde, tüm tanrı ve tanrıçalar betimlenmiştir. Doğu'da; Zeus, Athena, Apollo, Artemis ve Leto'nun) Tanrılar ve Gigantlar Savaşı'nın bir bölümü görülür. Kuzey de Orion, Yazgı tanrıçaları Moiralar, Gece tanrıçası betimlenmiştir.

Güneyde Güneş tanrısı Helios; batıda deniz ile ilgili betimler yer alır. Sütunlu galeri duvarlarında, Bergama Krallık soyunun atası sayılan Telephos ve kimi kahramanlar bulunmaktadır. Ara Pacis Augustus Sunağı'nın öncüsü olan Zeus Sunağı tapınaktan ayrı bağımsız bir yapı olması Klasik Çağlar boyunca heykeltraşlık değeri ve mimari açıdan bir dönüm noktasıdır.

ILKLER SEHRI BERGAMA

Pergamon ( Bergama) 'da - Ilk Asya Kütüphanesi